Edmund Bojanowski

Edmund Bojanowski funkcjonuje w pamięci zbiorowej jako społecznik, założyciel ochronek wiejskich, które funkcjonowały na ziemiach wszystkich trzech zaborów jak również prowadzącego je żeńskiego zgromadzenia zakonnego1.
Urodził się 14 listopada 1814 roku w Grabongu w Wielkopolsce. Ziemie te, jako Wielkie Księstwo Poznańskie, wchodziły w tym czasie w skład Prus2. Jego ojciec, Walenty, należał do staroszlacheckiego rodu herbu Junosza. Natomiast matka Teresa z Umińskich, była siostrą słynnego generała Jana Nepomucena Umińskiego. Jej pierwszy mąż zmarł wcześnie. Wszystko wskazuje, że „pożycie z Walentym Bojanowskim, znacznie od niej młodszym, nie układało się najlepiej. Sam Edmund niejednokrotnie z miłością wspomina matkę, o ojcu natomiast wzmiankuje jedynie, iż zamówił Mszę świętą za dusze rodziców. Matkę cechowała głęboka pobożność, którą potrafiła przenieść na swego młodszego syna Edmunda.
Mimo wszystko mieli Rodzice szczególnie duży wpływ na kształtowanie jego poglądów. Ponadto przez długi czas Bojanowski pozostawał pod dużym wpływem swojego przyjaciela ks. Jana Jakuba Siwickiego, a także ks. Kazimierza Lerskiego.
Słabe zdrowie było dla niego niemal przez całe życie największą przeszkodą w osiągnięciu zamierzonych celów. Już w młodości nie pozwoliło mu na naukę w szkole, z tego też względu był zmuszony kształcić się w domu, pod kierunkiem prywatnych nauczycieli. Wykazywał szczególne zainteresowanie przedmiotami humanistycznymi. Czytał utwory mistrzów romantyzmu, szczególnie poezję Adama Mickiewicza. Z pasją zgłębiał publikacje, które przedstawiały dzieje ojczyzny oraz życiorysy wielkich Polaków między innymi : Tadeusza Kościuszki, Hugo Kołłątaja, Ignacego Krasickiego i innych.
W 1832 roku wyjechał do Wrocławia, gdzie uzupełniał wykształcenie w zakresie szkoły średniej. Jednocześnie jako wolny słuchacz uczestniczył w wykładach uniwersyteckich. Na początku 1835 roku zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Wrocławskiego, a w maju 1836 roku przeniósł się na dalsze studia do Berlina.
Wiedza i doświadczenie zdobyte w trakcie studiów we Wrocławiu oraz Berlinie, a także w trakcie licznych wyjazdów zagranicznych ukształtowały jego światopogląd i nie pozostały bez wpływu na dalszą działalność. Utrzymywał on kontakty między innymi z J. U. Niemcewiczem czy A. Mickiewiczem, co przyczyniło się do pogłębienia rozbudzonych w trakcie studiów zainteresowań literaturą romantyczną oraz kulturą słowiańską. Jednocześnie „idee romantyzmu wyrażone w literaturze i narodowy pęd do wolności, wywarły ogromny wpływ na jego myśli i zaangażowanie praktyczne na rzecz szerzenia oświaty wśród ludu i wychowania zmierzającego do moralnego i społecznego odrodzenia narodu. (…) Ze studiów wyniósł wiedzę z dziedziny literatury oraz filozofii, psychologii, estetyki, logiki, metafizyki, historii dawnej i nowe, a nawet kosmologii. Rozwinął zamiłowania do literatury ojczystej i słowiańskiej, poezji i podań ludowych, których zbieraniem zajmował się do końca życia”.
W 1832 roku wyjechał do Wrocławia, gdzie uzupełniał wykształcenie w zakresie szkoły średniej. Jednocześnie jako wolny słuchacz uczestniczył w wykładach uniwersyteckich. Na początku 1835 roku zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Wrocławskiego, a w maju 1836 roku przeniósł się na dalsze studia do Berlina.

Wiedza i doświadczenie zdobyte w trakcie studiów we Wrocławiu oraz Berlinie, a także w trakcie licznych wyjazdów zagranicznych ukształtowały jego światopogląd i nie pozostały bez wpływu na dalszą działalność. Utrzymywał on kontakty między innymi z J. U. Niemcewiczem czy A. Mickiewiczem, co przyczyniło się do pogłębienia rozbudzonych w trakcie studiów zainteresowań literaturą romantyczną oraz kulturą słowiańską.

 Jednocześnie „idee romantyzmu wyrażone w literaturze i narodowy pęd do wolności, wywarły ogromny wpływ na jego myśli i zaangażowanie praktyczne na rzecz szerzenia oświaty wśród ludu i wychowania zmierzającego do moralnego i społecznego odrodzenia narodu. (…) Ze studiów wyniósł wiedzę z dziedziny literatury oraz filozofii, psychologii, estetyki, logiki, metafizyki, historii dawnej i nowe, a nawet kosmologii. Rozwinął zamiłowania do literatury ojczystej i słowiańskiej, poezji i podań ludowych, których zbieraniem zajmował się do końca życia”.
Postępująca choroba płuc zmusiła E. Bojanowskiego do przerwania studiów i dobrze zapowiadającej się kariery literackiej. Po kuracji leczniczej w Dusznikach Zdroju w 1838 roku przeniósł się do Grabonoga, gdzie zamieszkał u swojego przyrodniego brata, Teofila Wilkońskiego. To właśnie w tym miejscu zaczął się dla niego zupełnie nowy okres w życiu. Skupił się bowiem na oświacie ludności wiejskiej, wychowawstwie oraz działalności charytatywnej. Z wielkim zapałem angażował się we wszelkie prace Wydziału Literackiego, tzw. Kasyna w Gostyniu, który został przeorganizowany według jego projektu. Nawiązał liczne kontakty z pisarzami, „zajmował się rozpowszechnianiem polskich czasopism wśród ludu śląskiego, na ziemi wielkopolskiej gromadził materiały folklorystyczne o wartości literackiej i wychowawczej, wspólnie z innymi przystąpił do zakładania czytelni ludowych, w których mieszkańcy wsi mogli wypożyczać książki. Obok działalności oświatowej podjął pracę wychowawczą wśród ludu polskiego, w której ważną rolę miały odegrać tworzone przez niego ochronki wiejskie”.

W trakcie pobytu zbliżył się również do Boga jednocześnie poznawał uroki bogatej ludowej obrzędowości, w której religia i natura harmonijnie się przenikały. To właśnie dzięki niej „poznawał zawartą w niej prawdę o ludzkim życiu w jego najprostszej i najczystszej postaci. Jego żywa wiara, bogata wiedza, własne przemyślenia, liczne kontakty i osobiste doświadczenia życiowe, realizowane na polu oświaty i społecznej działalności utwierdzały go w tym przekonaniu i prowadziły do twórczego ich zastosowania. Fascynowała go tajemnica człowieka i jego rozwój jako osoby. Rozważał ją w wymiarze doczesnym i nadprzyrodzonym ludzkiego życia, harmonijnie wpisanego w tajemnice natury, religii i historii”.
W 1849 roku na prośbę Franciszki Przewoźnej, wieśniaczki z Podrzecza, założył w jej domu ochronkę dla dzieci wiejskich na wzór gostyński. W ten sposób zapoczątkował główne dzieło swojego życia, a więc stworzenie sieci pierwszych na ziemiach polskich ochronek wiejskich, jak również ustanowienie nowicjatu dla sprawujących w nich opiekę ochroniarek i powołanie żeńskiego zakonu Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej.
 
W 1868 roku Teofil Wilkoński sprzedał Grabonóg, co zmusiło E. Bojanowskiego do przeniesienia się do Poznania. Po uzyskaniu zgody władz kościelnych wstąpił do seminarium duchownego w Gnieźnie. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia był zmuszony do opuszczenia seminarium. Zamieszkał na plebanii w Górce Duchownej u swojego przyjaciela Stanisława Gieburowskiego11. Zmarł w dniu 9 sierpnia 1871 roku o godz. 21.30. Został pochowany zgodnie ze swoim życzeniem w Jaszkowie. W roku 1930 jego zwłoki przeniesiono do Żabikowa pod Poznaniem, gdzie spoczywają do dziś.